จดหมายถึงนายชิโนซาวา ประธาน JBIC เพื่อคัดค้าน JBIC ในการให้ทุนบริษัท Sanyu ศึกษาโครงการผันน้ำมิตรภาพลาว-ไทย

๘ พฤษภาคม ๒๕๔๕มร.ชิโนซาวา เคียวซูโกะประธาน ธนาคารเพื่อการพัฒนาระหว่างประเทศแห่งญี่ปุ่น (Japan Bank for International Corporation-JBIC) 1-4-1 Otemachi, Chiyoda-ku, Tokyo Japan 1008144 เรื่อง คัดค้านการให้เงินทุนศึกษาโครงการผันน้ำมิตรภาพไทย-ลาวที่เสนอโดยบริษัทซันยู อิงค์ แห่งประเทศญี่ปุ่น เรียน มร.ชิโนซาวา เคียวซูโกะ ประธานพวกเรา เป็นองค์กรประชาชน องค์กรพัฒนาเอกชน และสถาบันวิชาการ ซึ่งลงนามในท้ายจดหมายฉบับนี้ทราบว่าทาง JBIC กำลังตัดสินใจให้ทุนการศึกษาที่เสนอโดย บริษัท ซันยูฯ ของญี่ปุ่น ในการศึกษาการจัดสร้างเขื่อนและผันน้ำบนแม่น้ำสาขาของแม่น้ำโขง ได้แก่ แม่น้ำชีในไทย แม่น้ำเซบังเหียง เซดอน และเซบังไฟใน สปป.ลาว พวกเรากังวลเป็นอย่างยิ่งต่อการศึกษานี้ เพราะเป็นโครงการที่ให้ความสำคัญกับการผันน้ำดังที่เคยเสนอโดยบริษัทเดียวกันเมื่อปี ๒๕๔๑ที่มีชื่อว่า โครงการผันน้ำมิตรภาพลาว-ไทยเพื่อการเกษตรที่ยั่งยืนภายใต้โครงการนี้ได้มีการเสนอให้สร้างเขื่อนกั้นแม่น้ำเซบังเหียงในแขวงสะวันนะเขต ของลาว และสร้างอุโมงค์ลอดแม่น้ำโขงเพื่อผันน้ำเข้ามายังภาคอีวานของไทยที่จังหวัดอำนาจเจริญ โครงการขนาดใหญ่นี้จะก่อใหเกิดปัญหาสิ่งแวดล้อมและสังคมต่อทั้งสองประเทศอย่างรุนแรงซึ่งไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ ซึ่งสามารถสรุปได้ดังนี้ผลกระทบใน สปป.ลาว๑) โครงการผันน้ำจะทำให้เกิดการอพยพของชาวบ้านจำนวนมากที่ตั้งชุมชนที่จะกลายเป็นอ่างเก็บน้ำ๒) การสร้างเขื่อนจะทำให้กีดขวางการอพยพของปลาจากแม่น้ำโขงทำให้ไม่สามารถขึ้นไปวางไข่ในแม่น้ำเซบังเหียง ซึ่งเป็นการทำลายระบบนิเวศและวงจรชีวิตของปลาในแม่น้ำโขงและเซบังเหียง๓)อ่างเก็บน้ำจะท่วมพื้นเกษตรกรรมของชาวบ้าน๔) การสร้างเขื่อนขนาดใหญ่จะทำให้เกิดความเสี่ยงจากการเก็บน้ำจำนวนมากโดยเฉพาะในฤดูฝนผลกระทบในประเทศไทย๑)ปัญหาดินเค็ม การผันน้ำขนาดใหญ่มาลงในภาคอีสานของไทยจะทำให้เกิดการกระจายของดินเค็มซึ่งเป็นปัญหาใหญ่ของภาคอีสาน ดังกรณีการสร้างเขื่อนราษีไศลในจังหวัดศรีษะเกษที่ทำให้เกิดปัญหาดินเค็มในพื้นที่ชลประทานจากการใช้เค็มในอ่าง และการที่น้ำจากระบบชลประทานไปละลายเกลือใต้ดินซึ่งไปทำลายพื้นที่ชลประทาน๒)ความไม่เหมาะสมทางเศรษฐศาสตร์ ชาวนาในภาคอีสานไม่ได้เกิดปัญหาขาดแคลนน้ำเนื่องจากชาวบ้านมีการทำการเกษตร ๒๒๒๒ รูปแบบคือ การทำนาในที่โคกหรือที่สูงโดยการอาศัยชลประทานน้ำฝนและการทำนาทามในที่ลุ่มในฤดูแล้ง การทำนาทามนั้นสามารถอาศัยน้ำจากพื้นที่ชุ่มน้ำที่กระจายทั่วไป รวมทั้งสามารถเพาะปลูกพืชเศรษฐกิจได้ ประเด็นนี้ ทำให้พวกเรามีคำถามว่ามีความจำเป็นหรือไม่ที่จะต้องผันน้ำ นอกจากนั้นลักษณะของพื้นที่ในภาคอีสาน การทำนาในฤดูแล้งในพื้นที่สูงหรือพื้นที่โคกเป็นสิ่งที่ไม่ยั่งยืน เพราะพื้นที่โคกในภาคอีสานไม่มีความชุ่มชื้นพอเพียงสำหรับให้ข้าวออกรวงและมีเมล็ดที่สมบูรณ์ได้ ดังนั้นชาวบ้านจึงไม่ได้รับประโยชน์จากการชลประทานของโครงการผันน้ำมิตรภาพลาว-ไทยเพื่อการเกษตรที่ยั่งยืนยิ่งไปกว่านั้น มีหลักฐานว่าโครงการเขื่อนปากมูลซึ่งสนับสนุนเงินทุนโดยธนาคารโลก ซึ่งตั้งอยู่ที่จังหวัดอุบลราชธานีนั้นล้มเหลวในการจ่ายน้ำเพื่อการชลประทานในพื้นที่โคกตามที่ได้ให้สัญญาไว้ เนื่องจากชาวบ้านไม่ต้องการทำนาครั้งที่สองในพื้นที่โคก จึงไม่ต้องการจ่ายค่าน้ำ (ค่าสูบน้ำ) โครงการผันน้ำไทย-ลาวจึงไร้ประโยชน์อย่างสิ้นเชิงพวกเราเข้าใจว่า ปัจจุบัน JBIC กำลังดำเนินการจัดทำข้อกำหนดทางสังคม และสิ่งแวดล้อมขึ้นมาใหม่สำหรับพิจารณาการให้เงินสนุบสนุนโครงการหรือแผนงาน เราจึงขอให้ JBIC ตระหนักถึงการดำเนินการตามขั้นตอนนี้ที่จะทำให้ JBIC เป็นองค์กรที่ดำเนินงานโดยไม่กระทบต่อสิ่งแวดล้อม มีความรับผิดชอบ และโปร่งใส พวกเราได้กล่าวไปอย่างชัดเจนแล้วว่า การศึกษาโครงการผันน้ำนี้ไม่เหมาะสมและไม่ตระหนักถึงปัญหาทางสังคม สิ่งแวดล้อมตามที่ JBIC ได้ปวารนาตัวไว้พวกเรายังไม่พอใจบริษัทซันยูฯ ที่ได้เสนอโครงการศึกษานี้ที่ตั้งสมมติฐานที่คับแคบว่าการผันน้ำเป็นทางเลือกหลักที่เป็นไปได้ในการพัฒนาพื้นที่ในโครงการ อีกทั้งยังมีเบื้องหลัง เพราะแท้จริงแล้วจุดหมายของการศึกษานี้ก็เพียงเพื่อการสร้างเขื่อนและอุโมงค์ บริษัทดังกล่าวยังได้ทำการศึกษาความเหมาะสมโครงการผันน้ำกก-อิง-น่าน ทางภาคเหนือของไทยซึ่งทำให้ชาวบ้านและองค์กรพัฒนาเอกชนต้องลุกขึ้นมาประท้วงไปแล้ว พวกเราไม่ไว้วางใจการศึกษาที่บริษัทนี้เสนอให้ทำพวกเราขอถือโอกาสนี้ เรียกร้องต่อคุณและ JBIC ให้พิจารณาอย่างรอบคอบในสิ่งที่พวกเราได้กล่าวไปแล้ว และขอให้ยุติการให้ทุนในโครงการที่เสนอโดยบริษัทซันยูฯ ในการศึกษาแหล่งน้ำบนสาขาของแม่น้ำโขงในประเทศไทยและลาวขอขอบคุณด้วยความนับถือสมัชชาคนจนสมาคมสร้างสรรชีวิตและสิ่งแวดล้อมไบโอไทยชมรมอนุรักษ์ธรรมชาติและฟื้นฟูลุ่มน้ำอิงชมรมอนุรักษ์และฟื้นฟูลุ่มน้ำสงคามกองทุนป่าชุมชนเครือข่ายชาติพันธุ์ศึกษากลุ่มเพื่อประชาชนสถาบันขวัญเมืองคณะกรรมการประสานงานองค์กรพัฒนาเอกชนเพื่อการพัฒนาโครงการจัดการลุ่มน้ำโดยองค์กรชุมชนมูลนิธิพัฒนาภาคเหนือโครงการแม่น้ำและชุมชนเครือข่ายประชาคมสกลนครชมรมสิ่งแวดล้อมสกลนครเครือข่ายแม่น้ำเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มูลนิธิอาสาสมัครเพื่อสังคม CC:1.JBIC Bangkok Office14th Floor,Nantawan Building,161 Rajdamri Road,Bangkok,10330,Thailand 2. Mr.Mitsuru Kitano, Director of Loan Aid DivisionMinistry of Foreign Affairs 3.Mr .Tatsuo YamasakiDirector of Development Finance DivisionMinistry of Finance